Friday, September 30, 2016

હિંદી ચિત્રપટ સંગીતના સુવર્ણ યુગથી સંકળાયેલાં બ્લૉગવિશ્વનો બ્લૉગૉત્સવ - ૯_૨૦૧૬

હિંદી ચિત્રપટ સંગીતના સુવર્ણ યુગથી સંકળાયેલાં બ્લૉગવિશ્વ -  _૨૦૧૬ બ્લૉગૉત્સવ સંસ્કરણમાં આપનું સ્વાગત છે.
હંમેશની જેમ, આજના અંકની શરૂઆત આપણે જન્મમૃત્યુ તિથિને યાદ કરતી કેટલીક પોસ્ટ્સથી કરીશું
The Many Moods of Meena Kumari માં મીના કુમારી જે કારણથી 'ટ્રેજેડી ક્વીન' તરીકે જાણીતાં હતાં તે સિવાયના બધા જ મનોભાવનાં ગીતો પૉસ્ટ અને તેના પરની ચર્ચા અહીં જોવા મળશે.
સોંગ્સ ઑફ યૉર પર ઓ પી નય્યરની મોહમ્મદ રફી, મહેન્દ્ર કપૂર અને શમશાદ બેગમનાં ગીતોની રજૂઆત કરતી પૉસ્ટ્સ આવી ગઈ છે. આમ આશા ભોસલેના ૮૩મા જન્મદિને (૮ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૩૩) Best songs of Asha Bhosle by OP Nayyar  દ્વારા જે એક બહુ મહત્ત્વની અધૂરાશ અનુભવાતી હતી તે પૂરી થઈ રહી છે. ઓપી-આશાનાં મળીને લગભગ ૩૦૦+ ગીતો થયાં છે, તેમાંથી એક અંજલિ પ્રકારની પૉસ્ટ માટેનાં ગીતો પસંદ કરવાં એ ખાસું કાઠું કામ છે, પણ લેખકે બહુ નાજૂક સંતુલન ગોઠવીને પોતાની પસંદ રજૂ કરી છે.
For Noor Jehan’s 90th Birthday, Here’s a Lovely Performance by Her from 40 Years Ago  - કેટલાંક ગીતો અને લગભગ ૪૦ વર્ષ પહેલાંના એક કાર્યક્રમનો વિડીયો પણ અહીં રજૂ થયેલ છે. એ વિડીયોમાં કેટલાંક મહત્ત્વનાં સમય સીમચિહ્નો -
0:00                 આવાઝ દે કહાં હૈ
2. 5:06             વાતચીત અને ઈન્ટરવ્યુ
3. 9:17             સાનુ નેહરવાલે પુલ તે બુલાકે
4. 13:59           મુઝસે પહલી સી મોહબ્બત
5. 20:04           ચીઠી ઝરા સૈયાંજી
6. 24:30           ભૂલનેવાલે સે કોઈ કહ દે
Kahin Door Jab Din Dhal Jaaye – Mukesh’s Hit Songs for Heroes - પીયૂષ શર્મા મુકેશે અલગ અલગ નાયકો માટે ગાયેલાં કેટલાંક હીટ ગીતો વડે મુકેશની યાદને અંજલિ આપે છે. કલકત્તામાં સ્થાયી થયેલ સંગીત નિર્દેશક વી. બલસારાએ એક વાર કહ્યું હતું કે ફિલ્મમાં જો એક ગીત પણ મુકેશનું મૂક્યું તો કમસે કમ એ ગીત તો હિટ પાકું ગણવું…. બધા નાયકોને કક્કાવાર ગોઠવ્યા પછી મનોજ કુમાર અને સૈયદા ખાન પર ફિલ્માવાયેલ સાથ હો તુમ ઔર રાત જવાં (કાંચ કી ગુડિયા, ૧૯૬૧, સુહૃદ કાર, શૈલેન્દ્ર, મુકેશ- આશા ભોસલે) લોક લાગણીના જોરે મૂકવામાં આવ્યું છે.
For Rekha, the show won’t end-  સંજુક્તા શર્મા - ‘Rekha: The Untold Storyઆખાં જીવન દરમ્યાન જે દંતકથાઓથી ઘેરાયેલી રહી એવી એક અત્યંત મોહક કલ્પનામાં ડૂબકી મારે છે.

Lucknow’s Great Son: Naushad Ali એ  The Genius of Naushadશીર્ષસ્થ એલ.પી. રેકર્ડ (Odeon – 3AEX 5015)માંના મોહમ્મદ રફી, મુકેશ, સુરૈયા અને શમશાદ બેગમનાં ગીતોની યાદ તાજી કરે છે.
Music by Naushad, lyrics by Shakeel Badayuni: The great partnership in Hindi film music history ગણેશ અનંતરામનનાં પેંગ્વીન રેન્ડમ હાઉસ ઈન્ડિયા દ્વારા પ્રકાશિત પુસ્તક -Bollywood Melodies A History of the Hindi Film Song -નો પરિચય છે.
અને હવે ગીત સંગ્રહને લગતા અન્ય લેખો તરફ વળીએ-
My Favourites: Picnic Songs - આજની ફિલ્મોમાંથી પિકનિક તો ઉડી જ ગઇ છે. પરંતુ વીસમી સદીના છઠ્ઠા દાયકામાં તો ફિલ્મોમાં પિકનિક તો કથાનકમાં અનોખા રંગ પૂરી કાઢતી. પિકનિકમાં ગીત તો હોય જ. મોટા ભાગે હીરો અને હીરોઇન જ એ ગીતનાં કેન્દ્રમા હોય અને એમાં  ક્યાં તો એક બીજાંની ટીખળ કરવામાં કે મજાક મસ્તી કરવામાં કે પ્રેમનો ઈકરાર કરવામાં તેમનાં સાથીઓ તેમને દિલથી સહકાર આપતાં હોય.
Dekho Dosto Chhed Ka Maza! - તેમની આગવી સાહિત્યિક શૈલીમાં શાલન લાલ છેડ છાડને પણ એક અનોખો આયામ પૂરો પાડે છે, જેને કારણે આ ગીતો એ માત્ર હાસ્ય માટેનાં ગીતો બની રહી જવાને બદલે ફિલ્મી ગીતોના ઈતિહાસનું એક મહત્ત્વનું પ્રકરણ બની રહે છે.
My Favourites: Zulfein  - ઈતિહાસ, પૌરાણિક કથાઓ અને પરી કથાઓમાં રૂંવાડાં ઊભાં કરી દે તેવી કથાઓ ભરી પડી છે... પણ હિંદી ફિલ્મી ગીતોમાં કેશનું સ્થાન અદકું રહ્યું છે.અને એમાં પણ જો નારીના 'ઝુલ્ફોં'ને બયાં કરવાં હોય તો ગીતકારોની સરવાણી કાવ્ય બનીને વહી છે. આજના લેખમાં એક બોનસ ગીત છે જેને આ રોમાંસ કે પ્રેમના જુવાળ સાથે નિસ્બત નથી, પણ ઝુલ્ફમાં જાન તો પણ ફસાયેલ જ છે - ઝુલ્ફકે ફંદે ફંસ ગયી જાન - મુજરિમ (૧૯૫૮) - મોહમ્મ્દ રફી - ઓ પી નય્યર - મજરૂહ સુલ્તાનપુરી
Ten of my favourite Aankhen songs પણ એક બહુ ચીવટથી સંકલિત કરાયેલ યાદી છે જેમાં -

‘Mother India’ at the Oscars: ‘The audience laughed with the characters and cried with them’  - બન્ની રૂબેન - ૬, જુન ૧૯૫૮નાં ફિલ્મફેરમાં સીલ્વીઆ નૉર્રીસ લખે છે કે જે દિવસથી મહેબુબ ખાન હોલીવુડમાં સેસીલ બી ડીમીલૅને મળ્યા તે દિવસથી તેઓ 'ભારતના ડીમીલૅ' તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા હતા. તેઓ માત્ર તેમની છેલ્લી ફિલ્મ 'મધર ઈન્ડીયા' માટે જ નહીં પણ હિંદી ફિલ્મ માટે તેમની ત્રીસ વર્ષ ની સેવા માટે પણ આ ઓળખને બહુ જ યોગ્ય પાત્ર હતા.
આપણે આપણા બૉલોત્સ્વના ગયા અંકમાં નોંધું હતું કે સ્ક્રોલ.ઈન પરના કેટલાક લેખો આપણે ટુકડે ટુકડે વાંચીશું આજે તેનો એક હિસ્સો માણીએ
The debt owed by Gulzar’s lyrics to Mirza Ghalib - મનીષ ગાયકવાડ - નસરીન મુન્ની કબીરનાં પુસ્તક ‘In the Company of a Poet’માં ગુલઝાર 'દિલ ઢુંઢતા હૈ' (મૌસમ)ના પ્રેરણાસ્ત્રોત તરીકે ગ઼ાલિબના શેરને ખુલ્લાં દિલથી શ્રેય આપે છે.
Missing silent film ‘Bilwamangal’ finally returns to India, માં સ્ક્રોલનો સ્ટાફ ૨૦-મિનિટનાં ડીજીટલ સંસ્કરણનાં સિનેમાથીક઼ ફ્રાંકાઈસ, પેરિસથી નેશનલ ફિલ્મ આર્કાઈવ્સ ઑફ ઇન્ડીયાસુધીની સફરની નોંધ લે છે. 
Film flashback: To understand Hindi cinema of the 1960sમાં અક્ષય મનવાણી નોંધે છે કે ૧૯૫૭નાં બાસ્કેટમાં 'પ્યાસા' કે'મધર ઈન્ડીયા' સિવાય એવી પણ કેટલીય ફિલ્મો હતી તેમણે '૬૦ના દશક માટે ધ્રુવતારકની ભૂમિકા ભજવી છે.
The ‘Prabhat touch’: How the legendary studio became a respectable workplace for actresses માં મુક્ત ઓનલાઈન એનસાઈક્લોપિડીયા સહાપેડીયામાં ફિલ્મ ઈતિહાસકાર સારાહ નિઆઝીના નિબંધ Deviyan: The Prabhat Star Triad and the Discourse of ‘Respectability’ની વાત કરતાં ઝીન્નીઆ રાય ચૌધરી ફિલ્મ નિર્માણનાં ક્ષેત્રનાં વિવિધ પાસંઓમાં સ્ત્રીઓના યોગદાનને કેવી રીતે પ્રેરણા પૂરી પાડી તે વર્ણવે છે.
અને હવે મુલાકાત કરીએ અન્ય પ્રકાશનો પરની નિયમિત કોલમોની :
જન્મભૂમિ પ્રવાસીની રવિવારની 'મધુવન' પૂર્તિમાં શ્રીકાંત ગૌતમની 'રાગરંગ'  કોલમના સપ્ટેમ્બર, ૨૦૧૬ના લેખો:
'ગુજરાત સમાચાર'માં દર શુક્ર્વારે પ્રકાશિત થતી કોલમ 'સિને મેજિક'માં અજિત પોપટના સપ્ટેમ્બર, ૨૦૧૬ના લેખોમાં સોનિકઓમીનાં ગીતોની સફર ચાલુ રહી છે:

સપ્ટેમ્બર, ૨૦૧૬માં વેબ ગુર્જરીની 'ફિલ્મ ગીતની સફર'માં
જાણીતાં ગીતોનાં ઓછાં જાણીતાં કળાકારો ()બંદિશ એક, રૂપ અનેક :(૨૩): યે ધુઆં સા કહાંસે ઊઠતા હૈઆયે તુમ યાદ મુઝે
પ્રકાશિત થયેલ છે.
તે ઉપરાંત ભગવાન થાવરાણીની શ્રેણી 'હૈ સબસે મધુર વો ગીત'માં તેમણે ઉસ પારની ભાવનાના શૈલેન્દ્ર દ્વારા ઈસ પાર થયેલા ઉલ્લેખોનો રસાસ્વાદ માણવા મળશે.
'૧૯૪૯નાં ગીતો : ચર્ચાની એરણે' શ્રેણીમાં આપણે ૧૯૪૯નાં પુરુષ સૉલો ગીતો અને લતા મંગેશકર સિવાયનાં અન્ય સ્ત્રી પાર્શ્વગાયિકાઓનાં સૉલો ગીતો સાંભળી ચૂક્યાં છીએ. એ પછીથી આપણે ૧૯૪૯નાં ગીતો : ચર્ચાની એરણે લતા મંગેશકરનાં સૉલો ગીતોને ત્રણ ભાગમાં સાંભળ્યાં,
આજના અંકની સમાપ્તિ કરતી વખતે મોહમ્મદ રફી પરની પોસ્ટ પર નજર કરીએ.
  • Bringing Generations Together – Rafi Sahab’s Magic  - અચલ રામાસ્વામી તેમના પુત્ર સાથે વાત માડીને સમજાવે છે કે આજનાં ચલતા પુર્ઝા જેવા ગીતોને પણ મોહમ્મદ રફી કેવો આગવો ન્યાય કર્યો હોત.


હિંદી ફિલ્મના સુવર્ણકાળની યાદોના આ સંગ્રહને વધારે રસપ્રદ અને વૈવિધ્યસભર બનાવવામાં આપ સૌનાં સૂચનો આવકાર્ય છે........

Sunday, September 25, 2016

૧૯૪૯નાં ગીતો : ચર્ચાની એરણે - લતા મંગેશકરનાં સૉલો ગીતો : ૩

૧૯૪૯નાં લતા મંગેશકરનાં સૉલો ગીતોનો પહેલો ભાગ અને બીજો ભાગ આપણે સાંભળી ચૂક્યાં છીએ. આજે હવે ત્રીજો ભાગ સાંભળીશું -


એક ઠેસ લગી દિલ ટૂટ ગયા - નમૂના - સી રામચંદ્ર - નક્શાબ જરાચવી 
જગમગ તારે ઝલકે.. રાત અંધેરી દેખ ન ડર મન - નરસિંહ અવતાર - વસંત દેસાઈ - પંડીત નરેન્દ્ર શર્મા 
ઠુકરાકે મુઝે.. ઓ જાનેવાલે તુને અરમાનોકી - પતંગા - સી રામચંદ્ર - રાજેન્દ્ર કૃષ્ણ
ઈસ દર્દકી મારી દુનિયા મેં મુઝસા કોઈમઝબૂર ન હો - પારસ - ગુલામ મોહમ્મદ - શકીલ બદાયુની 
મુખ મોડનેવાલે આ, દિલ તોડનેવાલે આ - રાતકી રાની - હંસ રાજ બહલ - એ શાહ શીકરપુરી 
ઓ રૂઠજાને વાલે મેરા ક઼સૂર ક્યા હૈ - રાખી - હુસ્નલાલ ભગતરામ - સર્શાર શૈલાની
તેરી ઈસ દોરંગી દુનિયામેં, કોઈ ખુશકિસ્મત કોઈ બદકિસ્મત - સાવન ભાદોં - હુસ્નલાલ ભગતરામ - મુલ્ક રાજ ભાકરી 
દર્દ જગા કર ઠેસ લગાકે ચલે ગયે વો ચલે ગયે - સિપહીયા - સી રામચંદ્ર - રામમૂર્તી ચક્રવર્તી
તૂ દૂર નહીં આખોંસે - શાયર - ગુલામ મોહમ્મદ - શકીલ બદાયુની 
બસંતી ફૂલ ખીલે - ઉધાર - વસંત દેસાઈ - પંડિત નરેન્દ્ર શર્મા
ચલે આઓ, ચલે આઓ, ચલે આઓ, મુઝે તુમસે મોહબ્બત હૈ - ઝેવરાત - હુસ્નલાલ ભગતરામ - હબીબ સરહદી 

હવે પછીના અંકમાં આપણે લતા મંગેશકરનાં મારી પસંદનાં ટૉપ સૉલો ગીતો સાંભળીશું. 
તમારી યાદી પણ તૈયાર રાખશો ને?
 


Thursday, September 22, 2016

૧૯૪૯નાં ગીતો : ચર્ચાની એરણે - લતા મંગેશકરનાં સૉલો ગીતો : ૨



૧૯૪૯નાં લતા મંગેશકરનાં સૉલો ગીતોનો પહેલો ભાગ આપણે સાંભળી ચૂક્યાં છીએ. આજે હવે બીજો ભાગ સાંભળીશું -
તૂ હમસે જૂદા હૈ પર તેરે લિયે ફિર ભી લબ પે દુઆ હૈ - ચકોરી - હુસ્નલાલ ભગતરામ - મુલ્કરાજ ભાકરી
ઉનસે હમ કુછ કહતે રહ ગયે - દિલ કી બસ્તી - ગુલામ મોહમ્મદ - વાહીદ ક઼ુરેશી  
દો દિનકી બહાર પ્યારે દો દિનકી બહાર - દુલારી - નૌશાદ - શકીલ બદાયુની 
ઘિર ઘિર કે આયી બદરિયા, સજનવા ના જા - એકથી લડકી - વિનોદ - અઝીઝ કશ્મીરી
તુમ હી કહો મેરા મન ક્યું રહે ઉદાસ નહીં - ગર્લ્સ સ્કૂલ - અનિલ બિશ્વાસ - પ્રદીપ 
લૂટ ગયી ઉમ્મીદોં કી દુનિયા - જલતરંગ - હુસ્નલાલ ભગતરામ - સર્શાર શૈલાની 
હસ લે ગા લે ઓ ચાંદ મેરે - જીત - અનિલ બિશ્વાસ - પ્રેમ ધવન 
જાનેવાલે યે જવાની ચાર દિન કી - કીનારા - મધુસુદન આચાર્ય - સાહીર ભોપાલી 
દિલ તોડનેવાલે - લાડલી - અનિલ બિશ્વાસ   
ઉસ દિલકી કિસ્મત ક્યા કહીયે - લાહોર - શ્યામ સુંદર - રાજેન્દ્ર કૃષ્ણ 
મુશ્કીલ હૈ બહોત મુશકીલ - મહલ - ખેમચંદ પ્રકાશ - નખ્શબ જરાચવી

૧૯૪૯નાં લતા મંગેશકરનાં સૉલો ગીતોની સફર હજૂ આગળ પણ ચાલૂ જ છે.......